Kort antwoord: kijk naar de laatste bewerking die je zou uitvoeren als je de functie met de hand zou uitrekenen. Is dat vermenigvuldigen, gebruik dan de productregel. Is het delen, gebruik dan de quotiëntregel. Pas je een functie toe op iets anders dan een gewone x (een macht, sin, e…, ln), gebruik dan de kettingregel. Bij veel examenvragen heb je meer dan één regel nodig.
De drie regels
- Productregel: (f·g)′ = f′g + fg′
- Quotiëntregel: (f/g)′ = (f′g − fg′) / g²
- Kettingregel: [f(g(x))]′ = f′(g(x)) · g′(x), oftewel "afgeleide van de buitenste functie, vermenigvuldigd met de afgeleide van de binnenste functie"
De test van de "laatste bewerking"
Stel je voor dat je x = 2 invult en de waarde berekent. De allerlaatste stap vertelt je welke regel de hoofdregel is:
- x²·sin x: de laatste stap is vermenigvuldigen → productregel.
- (3x + 1)5: de laatste stap is tot de 5e macht verheffen → kettingregel.
- ex / (x² + 1): de laatste stap is delen → quotiëntregel.
- sin(x²): de laatste stap is de sinus nemen → kettingregel.
Uitgewerkt voorbeeld: regels combineren
Differentieer y = x²·sin(3x).
De laatste bewerking is vermenigvuldigen, dus begin met de productregel. f = x², f′ = 2x. g = sin(3x), en voor g′ is de kettingregel nodig: cos(3x)·3.
y′ = 2x·sin(3x) + 3x²·cos(3x).
Handige manieren om tijd te besparen
- Constante noemers: voor (x³ + x)/5 heb je geen quotiëntregel nodig. Vermenigvuldig gewoon met 1/5.
- Herschrijf als een macht: 1/x² = x−2, en de afgeleide daarvan is −2x−3. Dat gaat veel sneller dan de quotiëntregel.
- Vereenvoudig eerst: (x² + x)/x = x + 1 voor x ≠ 0.
Fouten die punten kosten
- De afgeleide van de binnenste functie vergeten: (sin 3x)′ is 3 cos 3x, niet cos 3x.
- De volgorde bij de quotiëntregel omdraaien. De teller is f′g − fg′, en de volgorde maakt uit vanwege het minteken.
- Opschrijven dat (f·g)′ = f′·g′. Dat is nooit de productregel.
Niet zeker welke calculus-onderwerpen jou punten kosten? Doe de gratis diagnostische toets van 5 minuten. Je krijgt direct een score voor je paraatheid en een studievolgorde op basis van je eigen antwoorden. Geen betaalkaart nodig.