Kort antwoord: de kettingregel differentieert een functie binnen een andere functie: als y = f(g(x)), dan is dy/dx = f′(g(x)) · g′(x). In woorden: differentieer de buitenkant, laat de binnenkant ongewijzigd en vermenigvuldig met de afgeleide van de binnenkant.
Hoe herken je een kettingregel-probleem?
Vraag jezelf af: "Staat er iets anders dan een gewone x binnen haakjes, onder een wortel, in een exponent of in een goniometrische functie?" Zo ja, dan heb je de kettingregel nodig. sin x heeft hem niet nodig; sin(3x²) wel. ex niet; e5x−1 wel.
Een betrouwbare methode is om de lagen te benoemen voordat je differentieert:
- Schrijf de binnenkant als u (bijvoorbeeld u = 3x²).
- Differentieer de buitenkant alsof u gewoon x was (d/du sin u = cos u).
- Vermenigvuldig met du/dx (6x).
- Substitueer u terug: cos(3x²) · 6x = 6x cos(3x²).
Als je twijfelt of je in plaats daarvan de product- of quotiëntregel moet gebruiken, lees dan eerst Kettingregel, productregel of quotiëntregel?.
Uitgewerkte opgaven
Opgave 1: y = (4x − 7)5
Buitenkant: u5 → 5u4. Binnenkant: u = 4x − 7 → u′ = 4.
dy/dx = 5(4x − 7)4 · 4 = 20(4x − 7)4.
Opgave 2: y = √(x² + 1)
Herschrijven: (x² + 1)1/2. Buitenkant → ½u−1/2. Afgeleide binnenkant: 2x.
dy/dx = ½(x² + 1)−1/2 · 2x = x / √(x² + 1).
Opgave 3: y = esin x
Buitenkant: eu → eu. Binnenkant: sin x → cos x.
dy/dx = cos x · esin x.
Opgave 4: y = ln(3x² + 2x)
Buitenkant: ln u → 1/u. Afgeleide binnenkant: 6x + 2.
dy/dx = (6x + 2) / (3x² + 2x).
Opgave 5 (drie lagen): y = sin³(2x)
Lagen: de derde macht van sinus van 2x, oftewel [sin(2x)]³. Werk van buiten naar binnen:
- Derde macht: 3[sin(2x)]²
- Sinus: cos(2x)
- Binnenkant: 2
dy/dx = 3 sin²(2x) · cos(2x) · 2 = 6 sin²(2x) cos(2x).
Opgave 6 (ketting + product): y = x² · cos(5x)
Eerst de productregel: (x²)′cos(5x) + x²(cos 5x)′. De tweede afgeleide vereist de kettingregel: (cos 5x)′ = −5 sin(5x).
dy/dx = 2x cos(5x) − 5x² sin(5x).
Fouten die punten kosten
- De kettingafgeleide vergeten. d/dx sin(4x) is 4cos(4x), niet cos(4x). Dit is veruit de meest gemaakte fout.
- De binnenkant veranderen. d/dx (x³ + 1)² is 2(x³ + 1) · 3x², niet 2(3x²).
- Eén laag te vroeg stoppen bij functies met drie lagen zoals sin³(2x).
- Notatiefouten maken: sin²x betekent (sin x)², terwijl bij sin(x²) juist x² binnenin staat.
Oefengedeelte
Probeer deze opgaven eerst op papier te maken voordat je de antwoorden hieronder bekijkt.
- y = (2x + 3)6
- y = cos(x³)
- y = e−4x
- y = ln(cos x)
- y = √(1 − x²)
Toon antwoorden
- 12(2x + 3)5
- −3x² sin(x³)
- −4e−4x
- −tan x
- −x / √(1 − x²)
Test jezelf vervolgens met de onderstaande quiz van 10 vragen. Maak je steeds dezelfde fouten? De gratis analyse voor analyse/calculus laat zien welke onderwerpen je punten kosten. Meer verdieping: onderwerp-pagina over afgeleiden en de calculus-instaptoets.